Gülümseyerek ve umutlarla teslim ettik geçmlşi geleceğe

Afganistan’da, İslam dünyasının menfaat çatışması…

Milliyetçi bir grup olan Taliban, yabancıları kovup Afganistan topraklarını kontrol etmek istiyor. Taliban, Cihadcı bir grup ama dışarıya yayılmak gibi bir amacı yok. Çünkü Taliban, DEAŞ ve El Kaide gibi Küresel Cihad örgütü değildir. Taliban, İslam devletini sadece Afganistan için savunan Ulusal Cihad örgüttür. Zaten mevcut dünya düzerine karşı farklı bir düzenin kurulmasını amaçlamak güncel koşullarda çok daha zor. Bugün daha donanımlı konuma gelen Avrupa ülkeleri, Siber güvenliği artırmış durumda ve sosyal medyadaki videolar, görüşmeler gözetleniyor.

Bugün için Afganistan’da siyasi yapı oluşmuş değil. Taliban içeride yeni bir kaos yaşanmasından endişeleniyor. Yeni bir iş savaş yaşanmaması için Taliban’ın, yeni anlaşmalar yapması, uzlaşma noktaları bulması lazım. Taliban ile DEAŞ-H gurubu arasındaki çatışma çok eskilere dayanıyor. Tacikler de Taliban ile işbirliği yapmak istemiyor.

Bölgeye yerleşme kapasitesi olan Taliban, Çin’deki Uygur isyanını teşvik etmediği sürece Çin, her türlü desteği vermeye hazır. Ekonomik durumu çok kötü olan Afganistan, Çin’e yaslanmak isterlerse İran ile aynı muameleye tabi tutulacaktır. Çin, İran’ı, Petrol temininden Askeri işgale uzanan, çok zorda bırakan bir anlaşma önermişti.

Taliban, ABD ile de görüşecektir. ABD, Afganistan’ın yurtdışındaki mal varlığını dondurdu ve Merkez bankasının parası ABD’nin elinde. Bu nedenle Taliban, ticaret yapmak için ABD ile görüşmek zorunda. 20 yıl işgalden sonra geri çekilmenin ABD için uzun vadede farklı sonuçları olacaktır ve bu çekilme belirleyici olacaktır. Kızıl Ordu’nun Kabil’i terketmesinden sonra Berlin duvarının yıkılması, Berlin duvarının yıkılışından sonra da SSCB’nin dağılması unutulmamalı.

ABD’nin Kabil’i terketmesi müttefikleri tarafından da sorgulanıyor. ABD, başka ülkelerden de çekilmeyi planlıyor ve çekildiğinde müttefikleri ABD’ye, güvenebilecek mi? bel bağlayabilecek mi? Putin, Kırım’ı işgal ettiği gibi acaba Baltık ülkesini işgal etse ABD, cevap verecek mi? Biz Çin ile meşgulüz siz kendi başımızın çaresine bakın mı diyecek? Bu Avrupa için de ciddi bir sorun. NATO’nun işgali sona mı erecek? Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs arasındaki çatışmalar NATO’nun, Akdeniz’deki işlevini sürdürmesine imkan verecek mi?

İdeolojileri değişmeyecek ama Taliban, uluslararası alanda pragmatik olmak zorunda olduğunu biliyor. Önceki Taliban, televizyonları kırarken bugünkü Taliban, kendi aralarında tartışmak, konuşmak için sosyal ağa ihtiyaçlarının olduklarını biliyorlar. Zaten ilerlemek için Türkiye ve Katar’a yaslanıyorlar. İki ülkede bölgede Müslüman kardeşleri destekliyorlar. Taliban’ın başarısı bu iki ülkenin de Batı ile diyaloğunu ve doğru veya yanlış kendilerini aracı olarak göstermelerini sağlayacak.

İran, 1996’da, Taliban’a karşı kurulan Kuzey İttifakı’na etkin destek vermiş ve 2001 yılında ABD’ye, Afganistan işgal sürecinde istihbarat desteği sağlamıştı. Kendini İran ve Şii karşıtı olarak tanımlayan Taliban, 1998’de Mezar-ı Şerif’te İran Büyükelçiliği’ni basarak İranlı diplomatları öldürdü. İran’ın, zaman içerisinde Taliban’la ilişkilerini geliştirmesinin en büyük nedeni İran’daki ABD karşıtlığıdır. Taliban, Şiileri mezhepsel sapkın görür ama İran ile de görüşmek zorundalar. Afganistan’ın, 920 kilometrelik sınırlarının olduğu İran’da, 3 milyon Afgan göçmen çalışıyor.

Taliban, Türkiye ve Katar’ı, müttefik olarak görüyor. Türkiye ve Katar, aynı zamanda Müslüman Kardeşler (İhvan) ekseninin de bir parçası. Taliban, İhvan’dan daha selefi olsa da hepsi sünni bir siyasal İslamdan yana.

Türkiye ve Katar, bugün İran ile de çok yakın. Müslüman Kardeşler- Şii ekseni, İsrail ile anlaşma yapan Arap ülkelerine (Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn, Fas, Ürdün Mısır) yani İbrahim/Abraham Anlaşması’na karşı. İran, hem Katar’a, hem Türkiye’ye yakın ama aynı zamanda Türkiye ve Katar’a yaklaşmaya çalışan Taliban’a da hiç güvenmiyor. İran ve Afganistan arasında bir menfaat atışması görünüyor.

Bugün gerilimleri azaltmak için bir girişim var ve her ülke kendi menfaatlerinin peşinde. Her ülke kendi sempati duydukları ülkeleri, bağlılıklarını koruyor. Ama hepsi de birbirleri ile görüşmelerinin doğru olduğunu düşünüyor.

Gerilim yine yüksek Müslüman Kardeşler – Şii ve Abraham Anlaşması ekseni yine duruyor. Söz konusu olan Afganistan ile ilişkiler ise sonuç olarak Türkiye ve Katar için çok iyi İran için daha karmaşık hale gelecek.

Yorum Bölümü

You must be Giriş to post a comment.